مدت ها بود که در نظر داشتم اطلاعاتم را در زمینه هپاتیت بالا ببرم که بالاخره این همت را کردم و اطلاعاتم را کامل کردم. متن زیر که از منابع فراوان گردآوری کرده ام، خلاصه ای از این اطلاعات راجع به معرفی این بیماری و علایم، نحوه تشخیص و مقایسه انواع آن است.
هپاتیت چیست؟
واژه ی هپاتیت (Hepatitis) به معنای التهاب کبد است. وظيفه اوليه كبد تصفيه هر چيزي است كه شما مي خوريد. در مراقبت از عفونت ها كمك مي كند، ميكروب ها و ديگر مواد سمي را از خون شما خارج مي كند و در نتيجه به حفظ سلامت شما كمك مي كند. ضمن آن كه مسووليت ذخيره انرژي براي به حركت درآوردن عضلات، كنترل قند خون، تنظيم كلسترول و نيز مسووليت كنترل چندين هورمون و آنزيم ديگر را هم به عهده دارد. مطمئنا اختلال اين عضو مهم در هر فردي مشكلات مختلف و گسترده اي در پي خواهد داشت. بسیاری از عوامل (از جمله داروها و الکل) می توانند التهاب کبد را ایجاد کنند. اما به طور کلی، شایع ترین علت ایجاد هپاتیت در سراسر دنیا ویروس ها هستند. طبق تعریف، اگر هپاتیت کمتر از 6 ماه طول بکشد آن را «هپاتیت حاد» و اگر بیشتر از آن به طول بینجامد آن را «هپاتیت مزمن» می گویند. در هپاتیت مزمن علائم کمتری تظاهر مییابد و بیماری فقط از طریق بررسیهای آزمایشگاهی شناخته میشود. در انواع ویروس های هپاتیتA,B,C,D,E,F,G و همین طور VTT وV-SEN وEBV و... همه و همه می توانند «هپاتیت» و در نتیجه «یرقان» ایجاد کنند. قرن ها گذشته ؛ اما تنها در ظرف پنجاه سال گذشته، بیشترین پیشرفت ها در زمینه ی شناخت انواع ویروس های هپاتیت صورت گرفته است. مک کالم در سال 1947 توانست ویروس های هپاتیت B,A را از هم تشخیص بدهد، دین (Dane) در سال 1970 ساختمان ویروس هپاتیتB را تشریح کرد و به افتخار او این ویروس را به نام "DaneParticle" او نامیدند. بعدها معلوم شد که نوعی از هپاتیت وجود دارد که نهA است و نه B و آن را ویروس هپاتیت C نامیدند. به همین ترتیب از سال 1994 تا 1999 ویروس های هپاتیتF,G, TTV, V-SEN هم کشف شدند که کار برای شناخت هر چه بیشتر آن ها ادامه دارد.
علایم
هپاتیت حاد ویروسی معمولاً با یک دوره ی پیش درآمد آغاز می شود: احساس ناراحتی، خستگی، بی اشتهایی، تهوع، استفراغ، درد عضلانی، سردرد و یک تب خفیف، ادرار پرنگ و مدفوع کم رنگ. حتی گاهی این بیماری در ابتدا خود را با اعلایم سرماخوردگی نشان می دهد. افراد سیگاری مبتلا به هپاتیت حاد غالباً نسبت به سیگار تنفر پیدا می کنند. بعد از این دوره ی چند روزه است که «یرقان» یا «زردی» ایجاد می شود. معمولاً همزمان با ایجاد زردی و سفیدی چشم، حال عمومی بیمار رو به بهبود می رود و حتی تب او قطع می شود. اما این ها نشان دهنده ی بهبود بیماری نیستند، بلکه درست برعکس، قسمت اصلی بیماری از اینجا شروع می شود. البته بسیاری از اوقات هپاتیت های مزمن فاقد علامتند و به مرور آثار مخربشان را بر کبد می گذارند و فرد مبتلا موقعی متوجه می شود که کار از کار گذشته است. گاهی با بروز علائم هپاتیت حاد، زردی آنقدر زیاد می شود که روی عملکرد طبیعی مغز تاثیر گذاشته و باعث علائم خواب آلودگی و عدم هوشیاری می شود و به علت تخریب سلولهای کبدی زمان انعقاد خون به شدت طولانی می شود و خونریزی های مختلف در نواحی متفاوت بدن مثل خونریزی لثه، مخاط ها و پوست اتفاق می افتد که وضعیت بیمار بسیار خطرناک و مرگبار می شود.
راه تشخیص
پزشکان برای این که تشخیص بدهند یک بیمار مبتلا به زردی، گرفتار هپاتیت شده است یا این که زردی علت دیگری (مثلا سنگ کیسه صفرا و...) دارد، یک روش نسبتاً خوب اندازه گیری آنزیم های کبدی است. در بیمار مبتلا به هپاتیت، سلول های کبدی تخریب می شوند و این باعث می شود آنزیم های موجود در این سلول ها کهALT,AST نام دارند به مقدار زیادی وارد خون شوند. بالا رفتن سطح این آنزیم ها در خون، نشان دهنده ی «هپاتیت» است. بنابر این راه تشخیص این بیماری آزمایش خون است.
مقایسه هپاتیت ها
در بسیاری از موارد، ممکن است ابتلا به هپاتیت با ایجاد یرقان همراه نباشد. به این ترتیب شخص ممکن است هیچگاه نفهمد که به هپاتیت مبتلا شده است؛ اما اگر هپاتیت به صورت مزمن در بیاید، آن وقت سال ها بعد، بیمار با همین عارضه از پا در خواهد آمد.در واقع، آنچه هپاتیت را به یک بیماری خطرناک تبدیل می کند، دو عارضه ای است که ممکن است پیش بیاید:
1. هپاتیت برق آسا: یک درصد از بیماران مبتلا به هپاتیت حاد ویروسی به طور ناگهانی و در عرض چند روز، در واقع کبد خود را از دست می دهند. این آسیب، غیر قابل برگشت است و در این حالت، بیمار نیاز به پیوند کبد خواهد داشت.
2. هپاتیت مزمن: غیر از هپاتیتA وE که تقریباً در هیچ موردی به صورت مزمن درنمی آید، سایر انواع هپاتیت ها می توانند مزمن شوند. سرانجام هپاتیت مزمن، نارسایی کبد است و مثل هپاتیت حاد، تقریباً هیچ درمان قطعی برای هپاتیت مزمن هم وجود ندارد. گذشته از این، بعضی مبتلایان به هپاتیت، اگر چه ظاهراً بهبود می یابند اما به صورت «ناقل مزمن» در می آیند. این افراد، خودشان مشکلی ندارند اما آلوده کننده ی جامعه و اطرافیان به حساب می آیند. فرد ناقل مزمن (ناقل سالم) احتیاج به درمان و نمونه برداری ندارد. فقط برای کنترل کار کبد، باید هر شش ماه یکبار توسط پزشک بررسی شود و رعایت دستورات بهداشتی برای عدم انتقال ویروس به سایرین را انجام دهد.لازم است برای اطرافیان فرد واکسیناسیون هپاتیت B انجام گردد. هپاتیت مزمن تقریباً در 5 تا 10 درصد از مبتلایان به هپاتیتB ایجاد می شود. اما این درصد، در مبتلایان به هپاتیتC بیش از 80 درصد است! گروه های AوE مي توانند ازطريق آلودگي مواد غذايي (شیر، سبزی، ماهی نپخته و ...) و آب، ظروف و يا از طريق عوامل ويروسي از مدفوع منتقل شوند، اين گروه داراي سرعت انتقال بالا بوده اما درمان پذيرند و در بدن مزمن نمي شوند و جزو گروه خطرناک هپاتیت ها قرار نمی گیرند. اما هپاتيت دسته دیگر يعني گروه هاي C و D و B از راه خون و فرآورده هاي خوني، تماس جنسي و يا از طريق مادر به جنين منتقل مي شود، در مورد سرعت و همه گيري اين گروه شباهتي به گروه اول ندارد و مي تواند در بدن بيمار مزمن شده و عوارض خطرناكي را نشان دهد كه از جمله اين عوارض كوچك شدن كبد، نارسايي كبد، سيروز (فرسودگی کبد) و در نهايت سرطان كبد را مي توان نام برد. در ادامه هر نوع هپاتیت را بیشتر بررسی می کنیم:
هپاتیت A:
حداکثر شیوع این بیماری بین سنین 15 تا 30 است. در اکثر بیماران مبتلا به هپاتیت A تیتر Igm بالا است. لذا مهمترین تست مرولوژی برسی Igm است که به روش رادیوایمنوسی و الیزا قابل اندازه گیری است و همچنین بررسی بیلی روبین هم جهت ارزیابی اختلال کبدی ارزشمند است. درمان برای این بیماران وجود ندارد و تزریق ایمنوگلوبین برای افراد در تماس با بیمار توصیه می شود که در دوره کمون باعث کاهش علایم بیماری می شود. در زمانى که علائم و زردى بروز کرد، فرد باید استراحت کند تا ویروس توسط دفاع سیستم ایمنى بدن مهار شود و به تدریج التهاب کبدى به وضعیت سابق برگردد. نکتهى قابل ذکر این است که هپاتیت A به هیچ نوع درمان دارویى احتیاج ندارد. همچنین واکسن هپاتیت A موجود می باشد.
هپاتیت B:
حاملین این ویروس در جهان حدود 385 میلیون نفر هستند. هپاتيت Bقابل پيشگيري از طريق واكسيناسيون بوده (در سه نوبت). این ویروس به علت مقاومت بالا، می تواند ۷ تا ۱۰ روز بر روی سطوح باقی بماند و باعث انتقال آلودگی شود. تقریبا ۷۰% موارد آلودگی بصورت بدون علامت یا بدون یرقان است و در ۳۰% موارد علائم بالینی مشخصه هپاتیت حاد دیده می شود. نحوه تظاهر بیماری با سن آلودگی ارتباط تنگاتنگ دارد بطوریکه آلودگی در دوره نوزادی ۹۰% منجر به عفونت مزمن خواهد شد. در حالی که پس از بلوغ تنها ۱۵ تا ۱۰ درصد موارد مزمن می شوند و اغلب موارد خود بخود بهبود می یابند و ناقل سالم محسوب می شوند. حدود ۸۵ درصد بیماران کاملا بهبود حاصل پیدا می کنند. مرگ و میر بین 6 تا 2/7 درصد است که بسته به سن و مقاومت دستگاه ایمنی متغیر است. بافت هدف این بیماری و میزبان آن محدود و فقط در کبد، گاهی پانکراس و کلیه را نیز آلوده می کند. ویروس هپاتیت B در افراد بدون علامت، که به صورت مزمن و طولانی ویروس را در خون خود حمل می کنند از راه های گفته شده به افراد سالم انتفال می یابد. تماس جنسی اصلی ترین راه انتقال هپاتیت B در کشورهای پیشرفته می باشد. امکان انتقال هپاتیت C از این راه کمتر است و میزان انتقال برای همسران افراد آلوده که ریسک فاکتور دیگری نداشتند ۱/۵% ذکر شده است. هپاتیت B از طریق دست دادن، در آغوش گرفتن، بوسیدن، نشستن در کنار فرد آلوده و سایر تماسهای معمول انتقال نمییابد. حضورافراد آلوده در محیطهای کار و اجتماع بلامانع است. اولین راه تشخیص استفاده از آزمایش خون است که آنتی ژن ها و آنتی بادیها که بوسیله دستگاه ایمنی در مقابل ویروس ساخته میشود را مشخص میکند. آزمایشهای ضروری برای تشخیص آلودگی ، تشخیص آنتی ژن HBSAg (آنتی ژن سطحیB) و دو آنتی بادی HBS (آنتی بادی مربوط به آنتی ژن سطحی) و آنتی بادی HBC (آنتی بادی مربوط به آنتی ژن مرکزیB) میباشد. فرد مبتلا به نوع حاد بیماری احتیاج به درمان ندارد و میتواند با استراحت و قرص های ایبوپروفن و نوشیدن مایعات بیماری را تحت نظر قرار دهد. درمان فقط برای افراد مبتلا به هپاتیت مزمن تجویز میشود .هدف از درمان ، کاهش بار ویروسی میباشد.
هپاتیت C:
حاملین این ویروس در جهان حدود 175میلیون نفر هستند. هپاتيت C خطرناك ترين نوع هپاتيت بوده و روش درمان قطعي ندارد البته مي توان از طريق مصرف داروهاي شيميايي مقداري فعاليت ويروس ها را كاهش داد اما نمي توان فعاليت ويروسها را متوقف كرد كه البته روش هاي درماني هپاتيت C بسيار وقت گير و پر هزينه است و مي توان طول دوره باليني آن را بين 10-20 سال ذكر كرد. دوره کمون بیماری ۴ تا ۳ روز و در موارد طولانی ۴ تا ۳ ماه است. معمولا هپاتیت C از لحاظ بالینی خفیف بوده و نیاز به بستری شدن ندارد و اکثر بیمارن بدون علایم بالینی هستند. علایم بالینی در شکل حاد بیماری شبیه هپاتیت A و B است ولی خفیفتر. به رغم طبیعت ملایم بیماری حدود 80 درصد آنها به سمت مزمن شدن پیش می روند. هپاتیت مزمن پایدار حاصله از ویروس هپاتیت C شایعتر از نوع B می باشد که حدود ۲۰ درصد آن به سیروز و نارسایی کبد منجر می شود. پاسخ ایمنی سلول عامل اصلی در تخریب سلول است. تشخیص آزمایشگاهی عمدتا بر مبنای مرولوژی به روش الیزا استوار می باشد. آنتی بادی ۳ تا ۷ هفته پس از ابتلا قابل شناسای است. اما آنتی بادی همیشه در خون وجود ندارد و لذا پیشنهاد می شود که بررسی آنتی بادی عمدتا در فاز مزمن صورت گیرد. بهترین راه برای شناسایی وجود ژنوم ویروس درخون است.
هپاتیت D:
تقریبا ۱۵ میلیون نفر در دنیا آلوده به ویروس هپاتیت D هستند. این ویروس فقط در بیمارانی که به صورت طولانی ناقل ویروس هپاتیت B هستند بروز می کند. ویروس هپاتیت D برای همانند سازی خود از ویروس هپاتیت B و امکانات سلول میزبان استفاده می کند. همانند هپاتیت B به سلول های کبد متصل شده و وارد آن می شود و از طریق مایعات بدن انتشار می یابد. هر دو ویروس با یک روش مشترک به سلول میزبان متصل می شوند. صدمات حاصله از ویروس هپاتیت D به سلول کبد بر خلاف ویروس هپاتیت B منحصر به پاسخ ایمنی سلول میزبان نیست. اساس تشخیص آزمایشگاهی بر مبنای افزایش آنزیم های کبدی است. بررسی آنتی ژن و ژنوم در خون نیز مفید است. تاکنون درمان اختصاصی برای هپاتیت D پیشنهاد نشده است. اما چون همانند سازی ویروس به وجود هپاتیت B نیاز دارد، لذا پیشگیری از هپاتیت B با واکسیناسیون در پیشگیری از این ویروس موثر خواهد بود. در جدول زیر به طور اجمالی انواع هپاتیت ها مقایسه شده اند.
ترتیب خطرناکی به طور کیفی C > B = D > A = E
درمان هپاتيت C
درمان هپاتيت C اگرچه مشكل است اما در بسياري موارد موفقيتآميز است.
•پرهيز از تحت فشار قراردادن كبد: از هر چه كه كبد را آزار ميدهد پرهيز كنيد. اين ها شامل مصرف الكل و داروهاي غير ضروري است، حتي داروهايي كه بدون نسخه ميتوانند در دسترس قرار گيرند مثل استامينوفن در صورتي كه بيرويه مصرف شوند ميتواند براي كبد بسيار خطرناك باشند.
•غذاي متعادل بخوريد: استفاده از غذاي كم چرب با فيبر زياد، ميوه و سبزيجات تازه و فراوان كمك به حفظ سلامتي است.
•تحت درمان قرار گيريد: اينترفرون الفا2b در بعضي افراد باعث بهبود علمكرد كبد مي شود كه شامل 3 تزريق در هفته براي 6 تا 12 ماه است. عوارض جانبي اين دارو بيشتر اوقات قابل اغماض است ولي در مواردي ميتوانند بسيار جدي باشند.
•استفاده همزمان از داروي ضد ويروسي ريباويرين ميتواند كمك كننده باشد.
براي رهايي از بعضي عوارض جانبي اينترفرون آلفا از دستورات زير پيروي كنيد.
الف) ضد دردها از قبيل استامينوفن يا بروفن ميتوانند براي جلوگيري يا آرام بخشي نسبي تب و درد بكار روند.
ب) تزريق اينترفرون آلفا به هنگام خواب به شما اجازه خواهد داد تا در زمان بروز علائم شبيه آنفولانزا خواب باشيد.
ج) انرژيتان را حفظ كنيد: بكوشيد تا بيشتر استراحت كنيد. د) به اندازه كافي مايعات بنوشيد: قبل از درمان و طي درمان مايعات كافي بنوشيد.
ه) غذاهاي متعادل بخوريد: از وجود مقدار كالري لازم هر وعده غذايي اطمينان داشته باشيد.
و) به چيزهاي مثبت فكر كنيد: دورنماي فكري سالمي داشته باشيد. اگرچه شما تحت درمان با اينترفرون آلفا هستيد، مي توانيد كار كنيد و حتي مسافرت كنيد. فقط هميشه دارو را به همراه داشته باشيد. طرز تلقي شما نسبت به بيماري و چگونگي پذيرش آن عواملي است كه وضعيت شما را تعيين خواهد نمود. هرچقدر ديد مثبت تري داشته باشيد وضعيت عمومي شما بهتر خواهد بود. فقط به خاطر بسپاريد كه صبوري و پايداري و جديت در درمان به شما كمك خواهد كرد تا حداكثر بهره را از اينترفرون آلفا ببريد.
ريباويرين
ريباويرين يك داروي خوراكي ضد ويروسي است كه مصرف همزمان آن با انترفرون در درمان هپاتيت C مؤثر است اين دارو در حال حاضر نبايد بتنهايي مصرف شود. مهمترين عارضه آن از بين رفتن گويچه هاي قرمز خون ميباشد. كه ممكن است تا ده درصد موارد منجر به قطع دارو گردد. بنابراين هنگام مصرف ريباويرين در فواصل منظم بايد توسط پزشك معاينه شويد و آزمايشهاي لازم را انجام دهيد. مدت مصرف اين دارو 12- 6 ماه مي باشد اين دارو نيز بسيار گران قيمت است.
امیدوارم که این اطلاعات برای شما نیز مفید بوده باشد.
